Sedir ağacı

21.10.2013 Yorumlar Kapalı

 

 

Sedir ağacı dayanıklılığı ve hoş kokusu ile bilinen Anadolu’nun anıt ağaçlarından birisidir. Onun için “Dağların kadısı katran, müftüsü çam” demişler. 

 

 

BİLÂL ARIOĞLU

Evlerinin önü gatıran torusu
Dibinde yayılır da keklik sürüsü,
On beş gızın içinde de yoktur seni sağan birisi,
Meleme mor goyunum da ağlattın sen bizi,
Anamur türküsü

Sedir ağacı dayanıklılığı ve hoş kokusu ile bilinen Anadolu’nun anıt ağaçlarından birisidir. Onun için “Dağların kadısı katran, müftüsü çam” demişler. Genellikle Toroslarda doğal olarak yetişen Toros sediri (katran ağacı) yüksek kayalıklı tepeler üzerinde bir çadır gibi açılan kolları ile sanki tüm Anadolu’yu örtmektedir. Kutsal kitaplarda gücün, kuvvetin ve zenginliğin sembolüdür. Bin yıldan fazla yaşayabilmektedir. Kumluca Karacaören köyü yakınındaki Dibek Tabiatı Koruma Alanı’nda bulunan ve yöre halkının “Ambar Katran’ olarak adlandırdığı sedir ağacının tam 2326 yaşında olduğu hesaplanıyor. Yine Elmalı Çığlıkara’da bulunan, 2000 yaşın üzerinde olduğu bilinen ve Koca Katran adıyla anılan sedir ağacı, Türkiye’nin en yaşlı ağaçları olarak biliniyor.(1) Yani Hazreti İsa’dan (a.s.) 300 yıl öncesine tanıklık eden bir ağaç ambar katranı.

Sedir ağacı yüksek dağların eteklerinde yetiştiği ve uzun ömürlü olduğu için her zaman kutsal sayılan ağaçlardan biri olmuştur. Hititler de bu ağaca tanrısal bir güç izafe etmişlerdir. Hititlerin baş tanrısı olan Taru’nun (Toros dağlarının da adı buradan gelmektedir) kokusu olduğuna inanıldığı için, sedir ağacı dalları dinsel törenlerde tütsü olarak kullanılırdı. “Hitit ritüelinde sedir ağacından yapılmış bir kaptan bal ve çeşitli yağların şarap kabına damlatıldığı anlaşılmaktadır. Sedirle ilgili bir Hitit metninde; “Rahip Krala sediri verir… su kabını alır … suyu sedir ağacından Kralın ellerine döker” denmektedir. (2)

Sedir ağacı kutsal mabetlerin yapımında da tercih edilen ağaçlardan biridir. Kudüs’te Süleyman mabedinin yapımında da Lübnan dağlarından kesilerek kereste haline getirilen sedir ağaçları kullanılmıştır.

Bugün Lübnan sediri olarak ta bilinen Toros sediri Lübnan bayrağında gücün ve kuvvetin sembolü olarak yerini almıştır.

Sedir ağacı dayanıklı olduğu için eski çağlardan beri gemi yapımında da kullanılan bir ağaçtır. İstanbul’un tarihini 8500 yıl öncesine götüren Yenikapı kazılarında bulunan dünyanın en büyük gemi batığında da kullanıldığı tespit edilen ağaçlardan birisidir.

Eski Türk ev sisteminin önemli bir unsuru olan sedir(3) geleneğinde ise bu ağaçların dayanıklı ve güzel kokularından dolayı kullanıldıkları tahmin edilmektedir. Sedir ağacının kokusu tahta kurusu gibi haşereleri de uzak tutmaktadır. Sedir adı sedir ağacının bu özelliğinden mi, yoksa sedirin yüksekliği, gücü ve kuvveti temsil ettiğinden dolayı mı verildiği tam olarak bilinmemektedir.

Ama gittiğiniz bir saunada duyduğunuz nefes açıcı hoş ağaç aroması kokusunu bu ağaçlar vermektedir. Dünyanın bilinen ilk kolonyası da sedir aromasından elde edilmiştir. Sedir ağacı aromasının insanı rahatlatan, huzur veren kokusu eski çağlardan beri bilinmektedir.

Mehmet Özbek gelenekle bağını koparan bu günün insanına söyle seslenmektedir:

Sedir ağalar

Tabanda sedir ağlar.

Arif gitti cahil kaldı

Onun için sedir ağlar….

 

Sedir İstanbul korularının da temel ağaçları arasındadır. Ayazağa, Emirgân, Beylerbeyi korularında ve Adalarda sedir ağaçlarını görmek mümkündür. Maalesef bu ağaçlar egzoz gazından etkilenmektedirler. Yol üzerlerindeki sedir ağaçları birer birer kurumaktalar. Atlas sediri, Kıbrıs sediri, Himalaya sediri, Lübnan sediri veya Toros sediri (katran ağacı) en çok görülen çeşitleridir. İğne yapraklı olduğu için dört mevsim yeşildir.

Antalya yöresine ait “Şu Maşatın Beleni” türküsünde de sevdiğine kavuşamayan genç, katran ağacının altında oturan bilge insanlardan öğüt istemekte:

Karşıda katıranlar
Dibinde oturanlar
Bana bir öğüt verin
Sevdadan kurtulanlar….
——————————————————————————————-

1. Kantarcı Mehmet Doğan Prof. Dr. İstanbul Üniversitesi Orman Fakültesi Toprak İlmi ve Ekoloji Anabilim Dalı emekli Öğretim Üyesi Yayıncı: Hızır Hacısalihoğlu – Antalya

2.Torlak Hasan,” Anadolu kültüründe ağaçlar” Bilim ve Gelecek Aylık Bilim, Kültür, Politika Dergisi sayı 92

3. Sedir: Kol koyacak yeri olmayan, arkalıksız, üstü minderli ve yastıklı olabilen kerevet, divan

sedir2

Dört mevsim İstanbul, Hayatımız
Yorum özelliği kapalı.

İlgili Yazılar