Poşette kopartılan fırtına

Poşet vergisi olarak nitelendirilebilecek 25 kuruşluk ücretin 15 kuruşu devlete kalmaktadır. Birçok ülkede benzer şekilde poşetler ücretli olduğunda tepkiler yükselmiş, kısa süre sonra uyum sağlanmıştır.

Poşette kopartılan fırtına

7153 sayılı Çevre Kanunu’nun 1 Ocak’tan itibaren yürürlüğe girmesiyle; plastik poşetlerin satış noktalarında kullanıcıya veya tüketiciye ücret karşılığı verilmesi ve bu ücretin 25 kuruş olarak uygulanmasıyla adeta fırtına koptu.

Düzenlemenin temel amacı kaynakların verimli kullanımı ve plastik poşetlerden kaynaklanan çevre kirliliğinin azaltılması olarak belirtilmiş.

Aslında tartışılan amaç değil, araç. Yani kamuoyundaki tartışmalarda bir yanlış yönelim var. Şöyle ki poşetlerin ücretlendirilmesinin temel amacı poşet kullanımından kaynaklı çevre kirliliğini azaltmak iken (kanunda ve bakanın açıklamalarında net olarak görülüyor) ve tartışma ödenecek ücrete (25 kuruşa) odaklanmış.

O zaman şöyle yapalım; ücretlendirmenin gerçekten poşet tüketimini azaltıp azaltmayacağını sorgulayalım.

Birçok ülkede ücretlendirme uygulaması ile tüketimin önemli ölçüde azaldığı görülmektedir. Örneğin İngiltere’de ekim 2015’de poşet ücretlendirilmiş. Yıl sonunda poşet kullanımında yüzde 80 bir azalma olmuştur.

İrlanda’da poşetin ücretli hale getirilmesiyle kullanım yüzde 90 azalmıştır. Bugün yıllık kişi başına poşet kullanımı 18 adete inmiştir.

Ücretlendirme ile poşet kullanımının hızla azaldığı çok sayıda ülke örneği verilebilir.

Nitekim aradan bir hafta geçmesine rağmen bizde de ciddi bir şekilde poşet kullanımının azaldığını gözlemlemek mümkün.

**

Avrupa Birliği müzakere sürecinde uyum yasaları için de önemli bir adımdır. Çünkü AB komisyonu kısıtlama getiren bir dizi önlemi gündeme aldığını açıklamış ve AB ülkelerinde yaklaşık 200 poşet olan yıllık kullanımın hızla azaltılması hedeflenmiş.

Türkiye’de kişi başına poşet kullanım ortalaması ise 400-450 arasında gösteriliyor. Yani Türkiye’de yaklaşık yılda 25 milyar adet plastik poşet kullanılıyor.

Kullanım hedefi 2019 yılı sonu itibariyle kişi başına 90 poşete ve 2023 sonu ise 40 poşete indirmektir.

**

Bu kadar önemli bir konunun; topraktan, sudan, denizden, sahillerden, yeşil alanlardan ve canlıların midelerinden çıkan, hepimizin gördüğünde tiksindiği plastik poşetlerin azaltılmasına neden olacak bir yasanın, devreye girmesine gösterilen tepkinin arka planında sadece 25 kuruş olmasa gerek.

Birçok ülkede benzer şekilde poşetler ücretli olduğunda tepkiler yükselmiş, kısa süre sonra uyum sağlanmıştır.

Bizdeki tepkilerin bir kısmının siyasi amaç taşıdığını (seçim öncesi yıpratma) da söylemek gerekir.

Burada tepkilerin azaltılması için iki önemli şey yapmak lazım: birincisi paranın tamamının çevre bakanlığı bünyesinde oluşturulacak bir fonda toplanması ve sadece çevre kirliliğini önleme amaçlı projelerde ve işlerde kullanılması. İkinci yapılması gereken ise, fonda biriken paranın ve nereye harcandığının bilgisinin düzenli ve şeffaf olarak kamuoyuna açıklanmasıdır.

**

Poşet vergisi olarak nitelendirilebilecek 25 kuruşluk ücretin 15 kuruşu devlete kalmaktadır. “vergiler davranışları etkiler” yargısının burada da geçerli olacağını amaçlanan doğrultusunda azaltım sağlanacağını düşünüyoruz.

Ayrıca hedeflenen kişi başı 90 adet poşet kullanımı gerçekleştiğinde yıllık devlete gidecek para 1 milyar TL civarında olacağı tahmin edilmektedir. Bu da aslında çevre kirliliğini önlemek için hazırlanacak projeleri finanse edecek önemli bir meblağdır.

**

Çok sayıda ülke naylon poşet kullanımı tamamen yasaklamış ya da ücretlendirme ile kısıtlamıştır. Burada söylememiz gereken ücretlendirmenin kısa dönemli çözüm olduğudur. Uzun dönemli çevre bilinci ve duyarlılığını teşvik etmek, bunu bir davranış kalıbı, bir yaşam biçimi, bir kültür olarak belletmek gerekir.

Örneğin, Finlandiya’da naylon poşet kullanımı ücretlendirilmesine rağmen kullanımda bir azalma olmamıştır. Fakat, bizlerin ücretlendirme ile ulaşmak istediğimiz naylon poşet kullanım düzeyinin çok altında bir seviye Finlandiya’da realize edilmiştir. Yaygın çevre bilincinin olduğu Danimarka’da ve Finlandiya da yıllık kişi başına poşet kullanımı sadece 4 adettir.

Özetlersek; ücretlendirme önemli bir adımdır. Konu ile ilgili tepkiler olsa da (aslında bu tepkiler ciddi bir çevre farkındalığının gündeme gelmesine vesile olduğu için yararlı da olmuştur) poşet kullanımını azaltacaktır. Uygulamanın sürdürülebilir bir çevre etkisi meydana getirebilmesi için uzun vadeli yeni çevre politikalarıyla desteklenmesi gerekir.

Kaynak: Yeni Şafak Gazetesi-Ahmet Ulusoy'un yazısı


Diğer Haberler

Mesleki eğitimin 150 yıllık çınarı: Mekteb-i Sanayi


Meslek liselerinden ekonomiye 250 milyon liralık katkı


Meslek lisesinden 7 milyon liralık ciro


Biga'nın tarhanasını restoran zincirine satıyorlar


Yöresel lezzetler kadınları meslek sahibi yaptı


Kenevirden üretilen x-Ray'ler havalimanında


Turistler, gönüllü çiftçilik yapmaya Gölpazarı'na geliyorlar


Avrupa'nın en fazla marka başvurusu yapılan ülkesiyiz


TÜBİTAK teknoloji transfer edecek


Üniversite sanayi işbirliğinin meyvelerini yemeye başladık


Venezuela ekonomisi ne durumda


Mucitler BTM’de sahne aldı


Kooperatifler marketlere alternatif olmak istiyor


Finans piyasalarında algoritma çağı


Davos'ta bu yıl akıl sağlığı masaya yatırılacak


Güçlü olduğumuz 47 ihracat ürünü var


Plastik poşette dünyadaki uygulamalar nasıl


'Milli Uzay Programı'nda ilk adım atılıyor


Led ışığıyla domates yetiştiriyorlar


Suriyelilerden Bursa'ya 400 fabrika